Kısa cevap
Romantik dolandırıcı internette güven kurar — çoğu zaman haftalarca — ve sonra paraya ihtiyaç duyar: hastane faturası, bilet, vize, avukat ücreti ya da başlamanıza yardım etmeyi teklif ettiği bir kripto para yatırımı. FTC’nin kuralı basit: yüz yüze görüşmediğiniz kimseye para veya hediye göndermeyin ve internetten tanışma ile yatırım tavsiyesini asla birbirine karıştırmayın. “Pig butchering” denen yatırım versiyonunda sahte bir alım satım sitesi, daha fazla yatırmanız için uydurma kazançlar gösterir. İletişimi kesin, profil fotoğrafları için tersine görsel arama yapın ve güvendiğiniz biriyle konuşun. Ödeme yaptıysanız hemen bankanızla, ödeme hizmetinizle veya kripto borsasıyla iletişime geçin, durumu bildirin ve tanıştığınız uygulamaya ya da siteye haber verin.
Uyarı işaretleri
| Ne yapıyorlar | Neden önemli |
|---|---|
| Sizi hızla tanışma uygulamasının dışına çekiyorlar | E-posta, telefon veya mesajlaşma uygulaması sohbeti platformun gözetiminden ve dolandırıcılık uyarılarından çıkarır |
| Erkenden güçlü duygular dile getirip günde defalarca yazıyorlar | Hızlı yakınlık, bir şeyi kontrol etmenize fırsat kalmadan güven kurar |
| Uzakta yaşıyor veya çalışıyorlar — yurt dışında, petrol platformunda, orduda | Sizinle neden hiç yüz yüze görüşemediklerini açıklar |
| Hastane, yol, vize veya avukat masrafı için para istiyorlar | Hikâye ne olursa olsun, görüşmediğiniz biri para istiyorsa dolandırıcıdır |
| Size kripto yatırımı öğretmeyi teklif ediyorlar | FTC’ye göre tanışma ile yatırım tavsiyesinin birleşimi her seferinde dolandırıcılıktır |
| Havale, hediye kartı, ödeme uygulaması veya kriptoyla ödeme istiyorlar | Bunların geri alınması zordur; kripto ödemeleri genellikle hiç geri alınamaz |
| Aciliyet yaratıyorlar | Baskı, dolandırıcılığı fark edebilecek biriyle konuşmanızı engeller |
“Pig butchering” yatırım dolandırıcılığı nasıl işler?
- Temas. Bir yabancı — ya da sizinle yeniden bağlantı kuran biri — sosyal medyada, tanışma uygulamasında veya mesajlaşma uygulamasında size ulaşır. FBI, bu yoldan gelen her yatırım teklifinin doğrulanmasını öneriyor.
- Güven kazanma. Haftalarca süren dostça veya romantik sohbetler ve kripto alım satımından kazanılan başarılara dair imalar.
- Platform. Bir yatırım uygulamasına veya sitesine yönlendirilirsiniz — adresi çoğu zaman gerçek bir kripto borsasını taklit eder ya da hafifçe yanlış yazılmıştır.
- Sahte kâr. Hesap artan kazançlar gösterir; bu da daha büyük yatırımları teşvik eder.
- Tuzak. Para çekmek istediğinizde yeni “ücretler” veya “vergiler” çıkar. Bunlar dolandırıcılığın parçasıdır: para orada değildir ve daha fazla ödemek yalnızca kaybı büyütür.
Güvenmeden önce kontrol edin
- FTC’nin önerdiği gibi profil fotoğrafları için tersine görsel arama yapın — çalıntı fotoğraflar çoğu zaman başka isimli gerçek bir kişiye aittir. Bkz. fotoğrafların nerede kullanıldığını bulma.
- İsmi veya söylenen mesleği “dolandırıcı” kelimesiyle birlikte arayın; başkaları aynı hikâyeyi bildirmiş olabilir.
- Özellikle ilişki konusunda endişeliyse bir arkadaşınızla veya aile üyenizle konuşun.
- İnternetten tanıştığınız birinin gönderdiği yatırım uygulamasını asla yüklemeyin, alım satım sitesini açmayın. Bilinen bir borsanın adresini kendiniz yazın ve kâr ya da yüksek getiri garanti edenlerin yalnızca dolandırıcılar olduğunu unutmayın.
Para gönderdiyseniz
- Ödemeyi bırakın. Hiçbir “ücret”, “vergi” veya “kilit açma ödemesi” bakiyeyi serbest bırakmaz.
- Ödeme yaptığınız kuruma hemen başvurun — bankanız, ödeme uygulaması, hediye kartı şirketi veya kripto borsası — ve ödemenin durdurulmasını ya da iadesini isteyin.
- Her şeyi saklayın: profil bağlantıları, sohbetler, telefon numaraları, site adresleri, cüzdan adresleri, tutarlar, tarihler ve işlem numaraları.
- Bildirin. Türkiye’de polise, jandarmaya veya Cumhuriyet savcılığına başvurabilirsiniz; ABD’de ReportFraud.ftc.gov ve FBI’ın IC3’ü geçerlidir. Diğer ülkeler için bkz. ülkelere göre çevrimiçi dolandırıcılık bildirimi.
- Kaldırılabilmesi için profili tanıştığınız uygulamaya veya sosyal ağa bildirin.
İkinci dolandırıcılığa dikkat
Mağdurlarla çoğu zaman, parayı peşin bir ücret karşılığında geri getirmeyi vaat eden avukat, polis veya “fon kurtarma” şirketi kılığındaki kişiler yeniden temasa geçer. Bu da bir dolandırıcılıktır — bkz. kurtarma dolandırıcılıkları. Dolandırıcının elinde mahrem fotoğraf veya videolar varsa ve bunları paylaşmakla tehdit ediyorsa sextortion’da ne yapmalı rehberini okuyun. Sahte profil oluşturmak için sizin fotoğraflarınız kullanıldıysa bunlar bildirilip kaldırılabilir.
Sık sorulan sorular
Benden hiç para istemedi. Yine de dolandırıcılık olabilir mi?
Evet. Birçok dolandırıcılık başta hiçbir şey istemez, sonra bir “yatırım fırsatı” veya acil durum ortaya çıkarır. İnternetten tanıştığınız birinin kripto yatırımı tavsiyesi, aynı talebin kılık değiştirmiş hâlidir.
Kripto paramı geri alabilir miyim?
Genellikle yalnızca alıcı geri gönderirse: FTC’ye göre kripto ödemeleri çoğu zaman geri alınamaz. Kullandığınız borsaya ve yetkililere işlem bilgileriyle birlikte hızla bildirin.
Bir profilin sahte olup olmadığını nasıl anlarım?
Fotoğraflar için tersine görsel arama yapın, ismi ve söylenen mesleği “dolandırıcı” kelimesiyle arayın ve yüz yüze görüşmemek için her zaman bir bahanesi olan kişilere karşı dikkatli olun.
Romantik dolandırıcılığı nereye bildiririm?
Türkiye’de polise, jandarmaya veya savcılığa; ABD’de ReportFraud.ftc.gov ve ic3.gov’a; ayrıca tanıştığınız uygulamaya veya siteye ve bankanıza bildirin.
Kaynaklar: FTC — romantik dolandırıcılık hakkında bilinmesi gerekenler, FTC — kripto para ve dolandırıcılık hakkında bilinmesi gerekenler, FBI IC3 — kripto para yatırım tuzakları (“pig butchering”), FTC — ReportFraud.ftc.gov, FBI — İnternet Suçları Şikâyet Merkezi