Kısa cevap
AB Dijital Hizmetler Yasası’nın (DSA) 16. maddesine göre her platform, yasa dışı içeriği — yalnızca platform kurallarını değil, AB veya ulusal hukuku ihlal eden içeriği — bildirmek için kolay bir elektronik yol sunmak zorundadır. İşe yarayan bir bildirim dört şey içerir: içeriğin neden yasa dışı olduğu, tam URL, adınız ve e-posta adresiniz (çocuk istismarı materyalinde gerekmez) ve bildirimin doğru ve eksiksiz olduğuna inandığınıza dair bir beyan. Platform alındığını teyit etmeli, zamanında, özenli ve tarafsız biçimde karar vermeli, sonucu ve itiraz yollarını size bildirmelidir. Reddederse ücretsiz iç şikâyet yapabilir, Appeals Centre Europe gibi bir uyuşmazlık kuruluşuna gidebilir veya Dijital Hizmetler Koordinatörüne başvurabilirsiniz.
Kural ihlali mi, yasa dışı içerik mi?
Platformlar iki tür bildirimi ayrı ele alır. Topluluk kurallarının ihlali normal bildir düğmesinden geçer. AB veya ulusal hukuka göre yasa dışı olan içerik ise DSA kapsamında daha güçlü yükümlülükler taşıyan ayrı bir hukuki yoldan bildirilir. Doğru yolu seçin, çünkü her biri farklı bir ölçütle incelenir:
| Ne buldunuz? | Yol |
|---|---|
| Platform kurallarını ihlal eden spam, çıplaklık, zorbalık | İhlal edilen kuralı belirten uygulama içi bildirim |
| Yaşadığınız ülkede suç sayılan tehdit, iftira, nefret söylemi | DSA yasa dışı içerik bildirimi; suçlar için polis |
| Rıza olmadan paylaşılan mahrem görüntüler | DSA bildirimi ve platformun mahrem görüntü formu; bkz. sızdırılan mahrem görüntüler |
| Dolandırıcılık reklamları, sahte ürün, telif veya marka ihlali | DSA bildirimi ya da hak sahipleri için platformun fikrî mülkiyet formu |
| Çocuk cinsel istismarı materyali | Platforma ve polise bildirin; bildirimde isim gerekmez |
| Birinin hayatına veya güvenliğine yönelik acil tehdit | Önce polisi arayın; platformlar da yetkilileri uyarmak zorundadır |
Geçerli bir bildirimde ne olmalı?
16. madde, bir bildirimi usulüne uygun bir bildirime dönüştüren unsurları sayar. İrlanda düzenleyicisi Coimisiún na Meán da aynı şekilde özetler:
| Unsur | Ne yazmalı? |
|---|---|
| Neden yasa dışı? | Gerekçeli bir açıklama: hangi kanun ve hangi olgular içeriği hukuka aykırı kılıyor |
| Tam konum | Yalnızca profilin değil, her gönderinin, videonun veya yorumun URL’si |
| Adınız ve e-postanız | Zorunlu; çocuk cinsel istismarı materyali bildirimleri hariç |
| İyi niyet beyanı | Bildirimin doğru ve eksiksiz olduğuna dürüstçe inandığınız |
Büyük platformların çoğu, AB’de yasa dışı içerik bildirimi için ayrı bir form tutar; bu form genellikle yardım merkezinde hukuki veya DSA bildirimleri altında yer alır. Uygulama içi düğme çoğu zaman yalnızca kendi kurallarına bakar. Platformlar ayrıca kullanıcılar için tamamen otomatik olmayan tek bir iletişim noktası yayımlamak zorundadır.
Platform bundan sonra ne yapmak zorunda?
- E-posta verdiyseniz alındığını gecikmeden teyit etmek.
- Zamanında, özenli, keyfî olmayan ve tarafsız biçimde karar vermek ve bildirimi işlerken ya da karar verirken otomatik araç kullanılıp kullanılmadığını söylemek.
- Kararı ve itiraz yollarını size bildirmek.
- İçerik kaldırılır veya kısıtlanırsa paylaşan kişiye gerekçe beyanı vermek; böylece o da itiraz edebilir.
- Birinin hayatını veya güvenliğini tehdit eden bir suçtan haberdar olursa polisi veya adli makamları uyarmak.
DSA, sıradan bir bildirim için belirli bir saat sınırı koymaz. Uzmanlıkları nedeniyle bu statüyü alan güvenilir bildiricilerin (trusted flagger) bildirimleri öncelikle ele alınmalıdır; Avrupa Komisyonu bunların listesini ülke ve uzmanlık alanına göre aranabilir biçimde yayımlar.
Platform hiçbir şey yapmazsa veya reddederse
- İç şikâyette bulunun. 20. madde, platformun şikâyet sistemini bildirim gönderenlere de açar: ücretsizdir ve karardan sonra en az altı ay kullanılabilir.
- Mahkeme dışı bir uyuşmazlık kuruluşuna gidin. Appeals Centre Europe, Facebook, Instagram, TikTok, YouTube, Threads, Pinterest ve Google Maps’te yayında bırakılan zararlı içerikle ilgili başvuruları, bildirimin ne zaman yapıldığına bakmaksızın kabul eder. Bkz. Appeals Centre Europe nasıl işler.
- Bir güvenilir bildiriciden yardım isteyin. Bu statüye sahip bir mağdur destek, nefretle mücadele veya çocuk koruma kuruluşu içeriği öncelikli olarak bildirebilir.
- Düzenleyiciye şikâyet edin: platformun çalışan bir bildirim formu yoksa, hiç yanıt vermiyorsa veya kurallara uymuyorsa. Bkz. Dijital Hizmetler Koordinatörüne şikâyet.
- İçerik suç teşkil ediyorsa polise veya mahkemeye gidin. Bir hâkim veya yetkili makam, platformdan belirli bir yasa dışı içerik hakkında işlem yapmasını isteyebilir.
Bildirimleri reddettiren hatalar
- Gönderi yerine profil bağlantısı vermek. Her öğe için tek bir tam URL verin.
- Gerekçesiz “bu yasa dışı” demek. İhlal edilen suçu veya hakkı ve olguları yazın; inceleyen tahmin edemez.
- Yasa dışılığı değil, fikir ayrılığını bildirmek. Hoşa gitmeyen görüşler nadiren yasa dışıdır; bunun için kural bildirimini kullanın.
- Toplu veya kötüye kullanım amaçlı bildirimler. 23. maddeye göre platformlar, açıkça dayanaksız bildirimleri sık gönderenlerin bildirimlerini uyarıdan sonra bir süre işlemeyebilir.
- Kanıt saklamamak. Bildirmeden önce içeriğin tarihli ve URL’li ekran görüntüsünü alın; içerik kaybolabilir veya düzenlenebilir. Bildirimleri ve üst başvuruları içerik kaldırma çalışmamızın parçası olarak hazırlıyoruz.
Sık sorulan sorular
Yasa dışı içerik bildirmek için adımı vermem gerekir mi?
Genellikle evet: DSA bildirimi adınızı ve e-posta adresinizi içerir. İstisna, bunlar olmadan bildirilebilen çocuk cinsel istismarı materyalidir.
Platform ne kadar hızlı harekete geçmeli?
DSA zamanında, özenli ve tarafsız bir karar ister, ancak sıradan bildirimler için sabit bir süre koymaz. Güvenilir bildiricilerin bildirimleri öncelikli ele alınmalıdır.
İçeriği kaldırmayı reddetmesine itiraz edebilir miyim?
Evet. Bildirimi gönderen kişi olarak platformun ücretsiz iç şikâyet sistemini, ardından Appeals Centre Europe gibi sertifikalı bir uyuşmazlık kuruluşunu kullanabilir ya da mahkemeye gidebilirsiniz.
AB dışında yaşıyorsam bu işler mi?
DSA, AB’de bulunan kişileri korur. Türkiye’de yaşıyorsanız platformun kendi hukuki bildirim formunu ve ulusal yolları kullanırsınız; Birleşik Krallık’ta Online Safety Act, platformlardan bildirilen yasa dışı içeriği kaldıracak sistemler ister.
Kaynaklar: Dijital Hizmetler Yasası — (AB) 2022/2065 sayılı Tüzük, 16, 20, 22 ve 23. maddeler, Coimisiún na Meán — platformlara nasıl bildirilir, Avrupa Komisyonu — DSA kapsamında güvenilir bildiriciler, Appeals Centre Europe — sık sorulan sorular